وقتی درباره صنعت نفت ایران صحبت می‌کنیم، یکی از نخستین پرسش‌ها این است که چاه های نفت ایران کجاست و منابع نفتی ایران در کجا قرار دارد. پاسخ این سؤال را نمی‌توان به یک استان یا یک منطقه محدود کرد. بخش مهمی از منابع نفتی ایران در جنوب و جنوب غرب کشور متمرکز شده و در امتداد ساختارهای زمین‌شناسی زاگرس و حوضه خوزستان قرار گرفته است. در کنار این مناطق، بخشی از ذخایر نفت ایران در میدان‌های دریایی خلیج فارس و همچنین در برخی مناطق غربی، مرکزی و شمالی کشور قرار دارد.
اهمیت جغرافیایی منابع نفت ایران فقط به محل قرارگیری چاه‌ها محدود نمی‌شود. فاصله میدان تا پایانه‌های صادراتی، دسترسی به خطوط لوله، کیفیت نفت خام، عمق مخزن، فشار مخزن، میزان آب همراه، زیرساخت‌های فرآورش و شرایط بازار مقصد همگی بر ارزش اقتصادی یک میدان اثر می‌گذارند. به همین دلیل، شناخت محل میدان‌های نفتی برای تولیدکنندگان، شرکت‌های خدمات نفتی، معامله‌گران، صادرکنندگان و تحلیلگران بازار انرژی اهمیت زیادی دارد.
بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، حدود ۸۶ درصد ذخایر نفت خام ایران در خشکی قرار دارد و بخش عمده ذخایر خشکی نیز در حوضه خوزستان متمرکز است. ذخایر دریایی عمدتاً در خلیج فارس قرار دارند.
در این مقاله بررسی می‌کنیم چاه‌های نفت ایران بیشتر در کدام استان‌ها و مناطق قرار دارند، مهم‌ترین میدان‌های نفتی کشور کدام‌اند، خوزستان چرا قلب صنعت نفت ایران محسوب می‌شود و میدان‌های غرب کارون و خلیج فارس چه نقشی در آینده تولید و صادرات نفت ایران دارند.
چاه های نفت ایران بیشتر در کدام مناطق قرار دارند؟
اگر نقشه منابع نفتی ایران را بررسی کنیم، بیشترین تمرکز چاه‌ها و میدان‌های نفتی در جنوب غرب کشور مشاهده می‌شود. خوزستان مهم‌ترین منطقه نفتی ایران است و بخش قابل‌توجهی از میدان‌های بزرگ و قدیمی کشور در این استان و مناطق مجاور آن قرار گرفته‌اند.
این تمرکز از نظر زمین‌شناسی با ساختار زاگرس ارتباط دارد. کمربند چین‌خورده زاگرس یکی از مهم‌ترین مناطق نفت‌خیز خاورمیانه و جهان محسوب می‌شود و ساختارهای زمین‌شناسی آن شرایط مناسبی برای تشکیل و تجمع هیدروکربن فراهم کرده‌اند. مطالعات زمین‌شناسی نیز نشان می‌دهد سیستم‌های نفتی زاگرس از مهم‌ترین سیستم‌های هیدروکربنی منطقه هستند.
مهم‌ترین نواحی نفتی ایران را می‌توان به چند بخش کلی تقسیم کرد:
خوزستان و حوضه دزفول
منطقه غرب کارون در مرز ایران و عراق
استان‌های ایلام و کرمانشاه و نواحی زاگرسی غرب کشور
میدان‌های دریایی خلیج فارس
بخش‌هایی از بوشهر و هرمزگان
برخی میدان‌های نفتی در مناطق مرکزی و شمالی کشور
البته تعداد چاه‌های تولیدی با تعداد میدان‌های نفتی یکسان نیست. هر میدان ممکن است شامل تعداد زیادی چاه تولیدی، تزریقی، اکتشافی و ارزیابی باشد و وضعیت این چاه‌ها نیز در طول عمر میدان تغییر می‌کند.
خوزستان؛ قلب چاه های نفت ایران
خوزستان را می‌توان مهم‌ترین کانون تاریخی تولید نفت ایران دانست. نخستین چاه نفت تجاری ایران در سال ۱۲۸۷ خورشیدی در مسجدسلیمان به نفت رسید و از آن زمان توسعه صنعت نفت ایران ارتباط نزدیکی با این منطقه داشته است. پژوهش‌های علمی نیز مسجدسلیمان در استان خوزستان را محل حفاری نخستین چاه نفت ایران در سال ۱۹۰۸ معرفی می‌کنند.
پس از توسعه صنعت نفت، میدان‌های متعدد دیگری در خوزستان کشف و توسعه یافتند. میدان‌هایی مانند اهواز، مارون، آغاجاری، گچساران و هفتکل از جمله میدان‌های مهم منطقه هستند و بخش مهمی از تاریخ تولید نفت ایران به آنها وابسته است.
موقعیت خوزستان از نظر زیرساختی نیز اهمیت زیادی دارد. وجود خطوط لوله، تأسیسات فرآورش، پایانه‌های نفتی، پالایشگاه‌ها و دسترسی به آبراه‌های جنوبی باعث شده است این منطقه در زنجیره تولید تا صادرات نفت جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.
میدان اهواز
میدان اهواز یکی از مهم‌ترین میدان‌های نفتی ایران است و در محدوده استان خوزستان قرار دارد. این میدان در منطقه‌ای قرار گرفته که مجموعه بزرگی از تأسیسات نفتی کشور در آن توسعه یافته است.
اهمیت میدان اهواز فقط به ذخایر آن مربوط نیست؛ ارتباط آن با شبکه جمع‌آوری نفت، خطوط لوله و تأسیسات فرآورش باعث شده است این میدان در ساختار تولید نفت جنوب ایران نقش مهمی داشته باشد.
میدان مارون
میدان مارون در استان خوزستان و در جنوب شرقی اهواز قرار دارد و از میدان‌های بزرگ و قدیمی ایران محسوب می‌شود. این میدان از نمونه‌های شاخص میدان‌های نفتی زاگرس است و مخازن آن در ساختارهای زمین‌شناسی پیچیده منطقه قرار گرفته‌اند.
میدان‌های قدیمی مانند مارون با یک مسئله مهم روبه‌رو هستند: افت طبیعی تولید. با گذشت زمان، فشار مخزن کاهش پیدا می‌کند و برای حفظ سطح تولید، استفاده از روش‌های نگهداشت فشار و افزایش ضریب بازیافت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
میدان آغاجاری
آغاجاری یکی دیگر از میدان‌های مهم جنوب غرب ایران است. این میدان در استان خوزستان قرار دارد و از میدان‌های قدیمی و مهم نفتی ایران محسوب می‌شود.
اهمیت آغاجاری از منظر زمین‌شناسی نیز قابل‌توجه است. در منابع تاریخی صنعت نفت ایران، میدان آغاجاری در کنار گچساران و هفتکل از میدان‌های مهم کشف‌شده در دوره توسعه اولیه صنعت نفت کشور معرفی شده است.
میدان گچساران
میدان گچساران در محدوده زاگرس قرار دارد و از دیگر میدان‌های بزرگ نفتی ایران است. این میدان از نظر تاریخی و تولیدی اهمیت بالایی دارد و در محدوده عملیاتی جنوب کشور قرار گرفته است.
وجود میدان‌هایی مانند گچساران، مارون و آغاجاری نشان می‌دهد که بخش مهمی از منابع نفتی ایران در یک پهنه زمین‌شناسی گسترده و به‌هم‌پیوسته در جنوب غرب کشور قرار گرفته‌اند.
مسجدسلیمان؛ نقطه آغاز صنعت نفت ایران
مسجدسلیمان جایگاه ویژه‌ای در تاریخ نفت ایران دارد. در سال ۱۹۰۸ میلادی حفاری در این منطقه به کشف نفت منجر شد و این رویداد نقطه عطفی در شکل‌گیری صنعت نفت مدرن ایران بود. مطالعات علمی درباره خوزستان نیز مسجدسلیمان را محل نخستین چاه نفت ایران معرفی می‌کنند.
البته اهمیت مسجدسلیمان امروز فقط تاریخی نیست. این منطقه بخشی از ساختار نفتی زاگرس محسوب می‌شود و مجموعه‌ای از میدان‌ها و تأسیسات نفتی در اطراف آن توسعه یافته است.
با این حال، باید میان «محل نخستین چاه نفت» و «مهم‌ترین منطقه تولید نفت امروز» تفاوت قائل شد. صنعت نفت ایران در طول بیش از یک قرن توسعه یافته و مراکز اصلی تولید به مجموعه گسترده‌ای از میدان‌ها در خوزستان، غرب کشور و خلیج فارس گسترش پیدا کرده‌اند.
میدان های غرب کارون کجا هستند؟
یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی ایران در دهه‌های اخیر، غرب کارون است. این منطقه در جنوب غرب کشور و در نزدیکی مرز ایران و عراق قرار دارد.
میدان‌هایی مانند آزادگان، یادآوران و یاران در این منطقه قرار گرفته‌اند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز میدان‌های آزادگان، یادآوران و یاران را در مجموعه میدان‌های نفتی غرب کارون معرفی می‌کند که در امتداد مرز عراق قرار دارند.
اهمیت غرب کارون چند دلیل دارد. نخست، وجود منابع قابل‌توجه نفتی در این منطقه است. دوم، برخی از میدان‌های این منطقه با میدان‌های عراق ارتباط زمین‌شناسی یا ساختاری دارند و در دسته میدان‌های مشترک یا نزدیک به مرز قرار می‌گیرند. سوم، توسعه این میدان‌ها می‌تواند بر ظرفیت تولید نفت ایران و در نتیجه توان صادراتی کشور اثرگذار باشد.
میدان آزادگان
آزادگان یکی از بزرگ‌ترین میدان‌های نفتی ایران و از مهم‌ترین میدان‌های غرب کارون است. این میدان در نزدیکی مرز عراق قرار دارد و از نظر توسعه تولید برای صنعت نفت ایران اهمیت استراتژیک دارد.
در سال ۲۰۲۴ شرکت ملی نفت ایران قراردادهایی را برای افزایش ظرفیت تولید در چند میدان مرزی منعقد کرد که آزادگان نیز در میان آنها قرار داشت.
توسعه میدان‌های غرب کارون از این جهت مهم است که بخش زیادی از میدان‌های قدیمی ایران در مناطق جنوبی با افت طبیعی تولید مواجه هستند و افزایش تولید از میدان‌های جدیدتر یا توسعه‌نیافته می‌تواند بخشی از این کاهش را جبران کند.
میدان یادآوران
یادآوران نیز در غرب کارون و نزدیک مرز عراق قرار دارد. این میدان از جمله پروژه‌هایی است که توسعه آن به افزایش ظرفیت تولید نفت ایران کمک می‌کند.
در تحلیل بازار نفت، میدان‌های غرب کارون اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند زیرا توسعه آنها علاوه بر افزایش تولید، به مدیریت بهتر ذخایر مشترک و رقابت منطقه‌ای ایران و عراق نیز ارتباط پیدا می‌کند.
چاه های نفت ایران در خلیج فارس
تمام منابع نفتی ایران در خشکی قرار ندارند. بخش مهمی از میدان‌های نفتی ایران در خلیج فارس قرار گرفته‌اند.
میدان‌های دریایی معمولاً شرایط عملیاتی متفاوتی نسبت به میدان‌های خشکی دارند. حفاری در آب، ساخت سکو، انتقال نفت از میدان به تأسیسات ساحلی، نگهداری تجهیزات و مدیریت شرایط آب و هوایی باعث می‌شود هزینه و پیچیدگی عملیات دریایی افزایش پیدا کند.
از جمله میدان‌های نفتی دریایی ایران می‌توان به ابوذر، فروزان، سروش، نوروز، دورود، بهرگانسر و بالال اشاره کرد. نقشه میدان‌های بزرگ نفت و گاز ایران نیز مجموعه‌ای از این میدان‌های دریایی را در خلیج فارس نشان می‌دهد.
میدان ابوذر
میدان ابوذر یکی از میدان‌های نفتی دریایی ایران است که در جنوب غربی جزیره خارگ قرار گرفته است. اطلاعات تخصصی میدان‌های نفتی ایران نیز موقعیت ابوذر را در جنوب غربی خارگ ثبت کرده‌اند.
جزیره خارگ به دلیل نقش خود در صادرات نفت ایران اهمیت زیادی دارد و میدان‌های دریایی اطراف آن نیز از نظر اتصال به شبکه صادراتی جنوب کشور اهمیت دارند.
میدان فروزان
فروزان از میدان‌های نفتی دریایی ایران در خلیج فارس است و در نزدیکی میدان فِرَوزان عربستان قرار دارد. میدان‌های مشترک از نظر مدیریت مخزن اهمیت ویژه‌ای دارند، زیرا برداشت هر کشور می‌تواند بر رفتار مخزن و برنامه توسعه طرف مقابل اثر بگذارد.
میدان های سروش و نوروز
سروش و نوروز نیز از میدان‌های دریایی نفتی ایران در خلیج فارس هستند. این میدان‌ها در کنار سایر میدان‌های دریایی، بخشی از ظرفیت تولید نفت ایران در آب‌های جنوبی را تشکیل می‌دهند.
آیا ایران در دریای خزر هم چاه نفت دارد؟
ایران در بخش جنوبی دریای خزر نیز مطالعات و فعالیت‌های اکتشافی نفت و گاز داشته است، اما وزن منابع نفتی این منطقه در مقایسه با جنوب و جنوب غرب کشور بسیار کمتر است.
طبق اطلاعات EIA، ایران حدود ۰.۵ میلیارد بشکه ذخایر اثبات‌شده و احتمالی نفت در دریای خزر دارد، اما فعالیت بالادستی در بخش ایرانی خزر تاکنون بسیار محدود بوده است.
بنابراین اگر سؤال این باشد که «چاه‌های اصلی نفت ایران کجا هستند؟»، پاسخ همچنان به سمت جنوب و جنوب غرب کشور، به‌ویژه خوزستان و زاگرس، هدایت می‌شود.
مهم ترین استان های نفت خیز ایران کدام اند؟
بررسی مهم ترین استان های نفت خیز ایران:
خوزستان
خوزستان مهم‌ترین استان نفتی ایران است و تعداد زیادی از میدان‌های بزرگ کشور در آن قرار دارند. اهواز، مسجدسلیمان، آغاجاری و بخش‌هایی از مناطق نفتی غرب کارون در این محدوده قرار گرفته‌اند.
ایلام
استان ایلام به دلیل قرار گرفتن در امتداد زاگرس و نزدیکی به مرز عراق دارای میدان‌های نفتی مهمی است. موقعیت مرزی این میدان‌ها نیز باعث شده توسعه آنها از منظر تولید و مدیریت منابع هیدروکربنی اهمیت داشته باشد.
بوشهر
بوشهر علاوه بر اهمیت گازی، دارای میدان‌های نفتی دریایی و ساحلی است. بخش مهمی از میدان‌های خلیج فارس در مجاورت استان‌های جنوبی قرار دارند.
هرمزگان
هرمزگان نیز به دلیل موقعیت ساحلی و وجود میدان‌های دریایی در خلیج فارس در زنجیره نفت و گاز ایران نقش دارد.
کهگیلویه و بویراحمد
بخشی از میدان‌های مهم زاگرس در محدوده این استان و مناطق پیرامونی قرار دارند و گچساران از مهم‌ترین نام‌های مرتبط با این منطقه است.
کرمانشاه
در غرب ایران نیز میدان‌های نفتی وجود دارد و میدان نفت‌شهر از نمونه‌های شناخته‌شده منطقه غرب کشور است.
چرا بیشتر چاه های نفت ایران در جنوب کشور قرار دارند؟
پاسخ این سؤال به زمین‌شناسی ایران برمی‌گردد. زاگرس یکی از بزرگ‌ترین کمربندهای چین‌خورده نفت‌خیز جهان است و سیستم‌های نفتی متعددی در آن شکل گرفته‌اند. ساختارهای چین‌خورده و گسل‌های منطقه، همراه با وجود سنگ‌های منشأ و مخزن مناسب، شرایطی ایجاد کرده‌اند که هیدروکربن‌ها در مخازن زیرزمینی تجمع پیدا کنند.
از طرف دیگر، توسعه تاریخی صنعت نفت نیز باعث شده زیرساخت‌های فراوانی در جنوب کشور ایجاد شود. بنابراین امروزه مجموعه‌ای از چاه‌ها، خطوط لوله، واحدهای فرآورش، پایانه‌های صادراتی و پالایشگاه‌ها در یک زنجیره به‌هم‌پیوسته در جنوب ایران فعالیت می‌کنند.
این تمرکز جغرافیایی مزیت‌هایی دارد، اما همزمان ریسک‌هایی نیز ایجاد می‌کند. وابستگی زیاد تولید و صادرات به زیرساخت‌های جنوبی باعث می‌شود امنیت خطوط انتقال، پایانه‌ها و مسیرهای دریایی برای بازار نفت ایران اهمیت بسیار بالایی داشته باشد.
تفاوت چاه نفت با میدان نفتی چیست؟
یکی از نکات مهم برای درک نقشه نفت ایران، تفاوت میان چاه نفت و میدان نفتی است.
چاه، یک مسیر حفاری‌شده برای دسترسی به مخزن زیرزمینی است. اما میدان نفتی یک ساختار بسیار بزرگ‌تر است که می‌تواند شامل تعداد زیادی چاه تولیدی و تزریقی باشد.
برای مثال، وقتی از «میدان اهواز» یا «میدان آزادگان» صحبت می‌کنیم، منظور یک محدوده و ساختار هیدروکربنی گسترده است، نه یک چاه منفرد.
برخی چاه‌ها برای تولید نفت، برخی برای تزریق آب یا گاز و برخی دیگر برای ارزیابی مخزن یا پایش فشار مورد استفاده قرار می‌گیرند. بنابراین تعداد چاه‌ها به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش اهمیت یک میدان نیست.
چرا برخی چاه های نفت ایران قدیمی هستند؟
بخش قابل‌توجهی از میدان‌های بزرگ نفتی ایران از دهه‌های نخست توسعه صنعت نفت شناسایی و تولید شده‌اند. میدان‌هایی مانند مسجدسلیمان، هفتکل، آغاجاری، گچساران و مارون سابقه طولانی در تولید دارند. منابع تاریخی صنعت نفت نیز کشف و توسعه برخی از مهم‌ترین میدان‌های زاگرس را به دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ میلادی نسبت می‌دهند.
قدیمی‌بودن میدان لزوماً به معنای پایان تولید آن نیست. بسیاری از میدان‌های بزرگ جهان دهه‌ها پس از آغاز تولید همچنان فعال هستند. مسئله اصلی، مدیریت مخزن و افزایش ضریب بازیافت است.
در میدان‌های بالغ، فشار مخزن کاهش پیدا می‌کند و ممکن است آب همراه نفت افزایش یابد. در چنین شرایطی، فناوری‌های حفاری، تعمیر چاه، تزریق آب یا گاز، مدیریت فشار و روش‌های ازدیاد برداشت اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
اهمیت محل چاه های نفت برای صادرات ایران
موقعیت جغرافیایی میدان‌های نفتی مستقیماً با اقتصاد صادرات ارتباط دارد. نفتی که در جنوب غرب ایران تولید می‌شود باید از طریق شبکه خطوط لوله و تأسیسات فرآورش به پایانه‌های صادراتی منتقل شود.
جزیره خارگ یکی از مهم‌ترین نقاط صادرات نفت ایران است و بخش عمده صادرات نفت خام کشور به‌طور تاریخی از این مسیر انجام شده است. رویترز در گزارش‌های مربوط به زیرساخت نفت ایران، خارگ را محور اصلی صادرات نفت خام کشور معرفی کرده است.
در مقابل، توسعه زیرساخت‌های ساحلی مانند پایانه جاسک می‌تواند از منظر تنوع مسیر صادراتی اهمیت داشته باشد. خط لوله گوره ـ جاسک برای انتقال نفت از مناطق تولیدی جنوب غرب به پایانه جاسک طراحی شده است و هدف آن کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی صادراتی در خلیج فارس و تنگه هرمز است. EIA ظرفیت اسمی این خط را یک میلیون بشکه در روز اعلام کرده، هرچند ظرفیت عملیاتی و میزان استفاده از آن تابع شرایط زیرساختی و عملیاتی است.
نقش چاه های نفت ایران در بازار جهانی
محل قرارگیری چاه‌ها فقط یک موضوع جغرافیایی نیست. این موقعیت بر میزان تولید، هزینه انتقال، کیفیت نفت، امکان صادرات و رقابت ایران در بازار جهانی اثر می‌گذارد.
برای مثال، میدان‌های غرب کارون به دلیل نزدیکی به عراق و اهمیت منابع نفتی مرزی، از منظر توسعه ظرفیت تولید اهمیت زیادی دارند. میدان‌های دریایی خلیج فارس نیز به زیرساخت‌های صادراتی جنوب نزدیک هستند. میدان‌های قدیمی خوزستان هم به دلیل اتصال گسترده به شبکه جمع‌آوری و انتقال نفت همچنان اهمیت اقتصادی بالایی دارند.
از نگاه یک معامله‌گر یا صادرکننده، شناخت میدان تولیدکننده می‌تواند به درک بهتر کیفیت خوراک، مسیر انتقال، هزینه لجستیک و شرایط عرضه کمک کند. در نتیجه، اطلاعات میدان‌ها بخشی از اطلاعات پایه موردنیاز برای تحلیل بازار نفت است.
بازار نفت و گاز چه اطلاعاتی درباره میادین نفتی ارائه می‌کند؟
شناخت موقعیت میدان‌های نفتی تنها یکی از بخش‌های تحلیل بازار انرژی است. برای تصمیم‌گیری تجاری، فعالان بازار معمولاً به اطلاعات بیشتری مانند روند تولید، ظرفیت عرضه، کیفیت نفت خام، قیمت‌های منطقه‌ای، هزینه حمل، وضعیت پالایشگاه‌های مقصد و تحولات صادراتی نیاز دارند.
بازار نفت و گاز (Iroilmarket) از سال ۱۳۹۷ فعالیت خود را با ارائه اشتراک نشریه‌های بین‌المللی آغاز کرده و در حوزه اطلاعات قیمت محصولات نفتی و پتروشیمی، تحلیل بازار، اخبار صنعت، بازارهای داخلی و صادراتی و گزارش‌های تخصصی فعالیت می‌کند.
در بررسی یک میدان یا منطقه نفتی، ترکیب اطلاعات زمین‌شناسی با داده‌های بازار می‌تواند دید کاربردی‌تری ایجاد کند؛ زیرا ارزش اقتصادی یک میدان فقط به حجم ذخایر آن وابسته نیست و عواملی مانند هزینه توسعه، فناوری موردنیاز، زیرساخت انتقال، کیفیت نفت و شرایط بازار مقصد نیز اهمیت دارند.
سوالات متداول
در این بخش به چند پرسش رایج درباره محل قرارگیری چاه‌ها و میدان‌های نفتی ایران پاسخ می‌دهیم.
1. بیشترین چاه های نفت ایران در کدام استان قرار دارند؟
بخش عمده منابع نفتی خشکی ایران در جنوب غرب کشور و به‌ویژه خوزستان متمرکز است. حوضه خوزستان حدود ۸۰ درصد ذخایر نفت خشکی ایران را در خود جای داده است.
2. بزرگ ترین مناطق نفتی ایران کدام اند؟
خوزستان، غرب کارون و میدان‌های دریایی خلیج فارس از مهم‌ترین مناطق نفتی کشور هستند. در میان میدان‌های شناخته‌شده نیز اهواز، مارون، آغاجاری، گچساران، آزادگان و یادآوران اهمیت زیادی دارند.
3. نخستین چاه نفت ایران کجا حفر شد؟
نخستین چاه نفت ایران در مسجدسلیمان در استان خوزستان حفر شد و در سال ۱۹۰۸ میلادی به نفت رسید. این رویداد آغاز دوره جدید صنعت نفت ایران محسوب می‌شود.
4. آیا در خلیج فارس هم چاه نفت ایران وجود دارد؟
بله. ایران دارای مجموعه‌ای از میدان‌های نفتی دریایی در خلیج فارس است که از جمله آنها می‌توان به ابوذر، فروزان، سروش، نوروز، دورود، بهرگانسر و بالال اشاره کرد.
جمع بندی
چاه های نفت ایران در نقاط مختلف کشور پراکنده هستند، اما تمرکز اصلی منابع و تولید نفت در جنوب و جنوب غرب ایران قرار دارد. خوزستان مهم‌ترین کانون نفتی کشور است و میدان‌هایی مانند اهواز، مارون، آغاجاری و گچساران بخش مهمی از تاریخ و ساختار تولید نفت ایران را شکل داده‌اند. در کنار این میدان‌های قدیمی، منطقه غرب کارون با میدان‌هایی مانند آزادگان، یادآوران و یاران اهمیت ویژه‌ای در برنامه‌های توسعه تولید نفت دارد.
بخش دیگری از منابع نفتی ایران در خلیج فارس قرار دارد و میدان‌های دریایی مانند ابوذر، فروزان، سروش و نوروز بخشی از ظرفیت نفتی کشور را تشکیل می‌دهند. در مقابل، سهم مناطق شمالی مانند دریای خزر از منابع نفتی ایران بسیار محدودتر است و فعالیت بالادستی در آن منطقه نیز در مقایسه با جنوب کشور گستردگی بسیار کمتری دارد.
از نظر زمین‌شناسی، قرارگیری بخش عمده منابع نفتی در زاگرس و حوضه خوزستان دلیل اصلی تمرکز تاریخی صنعت نفت ایران در جنوب غرب کشور است. از نظر اقتصادی نیز نزدیکی این میدان‌ها به شبکه خطوط لوله، تأسیسات فرآورش و پایانه‌های صادراتی باعث شده است جنوب ایران همچنان محور اصلی زنجیره نفت کشور باشد.
بنابراین، اگر بخواهیم پاسخ را در یک جمله خلاصه کنیم، باید گفت: بیشتر چاه‌ها و میدان‌های مهم نفتی ایران در جنوب و جنوب غرب کشور، به‌ویژه خوزستان، زاگرس و خلیج فارس قرار دارند؛ هرچند در غرب و برخی مناطق دیگر ایران نیز میدان‌های نفتی مهمی وجود دارد.
